ขมิ้นชัน

Turmeric, Curcuma, Yellow Root

ชื่ออื่น: พญาว่าน, ขมิ้นดี, ขมิ้นป่า, ขมิ้นหัว, ขมิ้นไข, ขมิ้นหยวก, ขมิ้นแดง, ตายอ, สะยอ (กะเหรี่ยง), ขี้มิ้น (ใต้, อีสาน), ขมิ้นแกง

ชื่อทางวิทยาศาสตร์: Curcuma longa Linn., C. domestica valeton

ชื่อวงศ์: ZINGIBERACEAE

เป็นพืชจำพวกเหง้า สูง 50-70 เซนติเมตร

ใบ: ใบรูปหอกปลายแหลม กาบใบแคบมีร่องเล็กๆ สีเขียวอมน้ำตาล เมื่อถึงฤดูฝนใบจะงอกงาม แล้วแห้งไปในหน้าแล้ง

ดอก: ดอกช่อใหญ่ พุ่งมาจากเหง้าใต้ดิน สีเขียวแกมขาว ปลายช่อสีชมพูอ่อน ยอดเกสรตัวเมียสีเหลือง เนื้อในเหง้ามีสีส้ม กลิ่นฉุน

นิเวศวิทยา: เกิดในภูมิภาคเขตร้อนทั่วไป

สรรพคุณ

  • ใช้แต่งสีในแกงกะหรี่ เนย เนยแข็ง ผักดอง มัสตาร์ด เป็นต้น ทำสีย้อมผ้า เครื่องสำอาง
  • ใช้เป็นยากันบูดได้เพราะมี curcumin
  • เหง้า รสฝาดหวานเอียน แก้ไข้เพื่อดี คลั่งเพ้อ แก้ไข้เรื้อรัง ผอมเหลือง แก้โรคผิวหนัง แก้เสมหะและโลหิต แก้ท้องว่าง สมานแผล แก้ธาตุพิการ ขับผายลม แก้ผื่นคัน ขับกลิ่น และสิ่งสกปรกในร่างกาย คุมธาตุ หยอดตาแก้ตาบวม ตาแดง น้ำคั้นจากเหง้าสด ทาแก้แผลถลอก แก้โรคผิวหนังผื่นคัน ลดการอักเสบ ทำให้ผิวพรรณผุดผ่อง นำมาอัดเม็ดทำเป็นยารักษาท้องอืดท้องเฟ้อ ธาตุพิการ อาหารไม่ย่อย กระเพาะอาหารอ่อนแอ รักษาแผลในกระเพาะอาหาร แก้ท้องร่วง แก้บิด
  • ผงขมิ้น (นำเหง้าแห้งมาบดเป็นผง) นำมาเคี่ยวกับน้ำมันพืช ทำน้ำมันใส่แผลสด
  • ขมิ้นสด (ใช้เหง้าสดล้างให้สะอาด) ตำกับดินประสิวเล็กน้อย ผสมน้ำปูนใส พอกบาดแผล และแก้เคล็ดขัดยอก เผาไฟ ตำกับน้ำปูนใส รับประทานแก้ท้องร่วง แก้บิด

กระวานเทศ, ลูกเอ็น (Cardamon)

ชื่ออื่น: กระวานขาว, กะวาน, ลูกเอ็น, ลูกเอ็ล

ชื่อทางวิทยาศาสตร์: Elettaria cardamomum Maton.

ชื่อวงศ์: ZINGIBERACEAE

ลำต้น: ต้นแบน สูง 1.5-3.6 เมตร มีกาบหุ้มลำต้น

ใบ: ใบรูปหอก

ดอก: ดอกเป็นหลอด พองออกเป็นกระเปาะสีขาวแกมเขียว เป็นช่อทรงพุ่ม ออกจากเหง้าที่ติดอยู่กับดิน

ผล: รูปไข่หัวท้ายแหลม โตขนาดปลายนิ้วก้อย ในผลจะมีเมล็ดสีน้ำตาลอมดำอัดกันเป็นกลุ่ม

สรรพคุณทางสมุนไพร:

  • ใบ รสเผ็ด เป็นยากระตุ้น ขับลมลงสู่เบื้องล่าง แก้ไข้เซื่องซึมลดไข้
  • เหง้า รสเผ็ด ขับพยาธิที่อยู่ในเนื้อให้ออกมาทางผิวหนัง
  • ราก รสเผ็ดร้อน ขับเลือดที่เน่าเสีย
  • ผล รสเผ็ดร้อน บำรุงธาตุ กระจายโลหิต เสมหะ ขับลม แก้ท้องอืดเฟ้อ แก้อาการเกร็งของลำไส้

การขยายพันธุ์: ด้วยวิธีแยกกอ

นิเวศวิทยา: เกิดในป่าดงดิบเขาสูง นำเข้าจากเมืองเมเลบา ประเทศอินเดียและศรีลังกา

กระทือ


ชื่ออื่น : กะทือ, กระทือบ้าน, กระทือป่า, กะแอบ, แฮวดำ, เฮียวดำ, กะแวน, กะแอน (เหนือ), เฮียงแดง (แม่ฮ่องสอน)

ชื่ออังกฤษ : Wild Ginger, Martinique Ginger

ชื่อทางวิทยาศาสตร์ : Zingiber zerumbei Rosc.Smith.

ชื่อวงศ์ : ZINGIBERACEAE

เป็นไม้ล้มลุกประเภทเหง้า กระทือป่ามีฤทธิ์แรงกว่ากระทือบ้าน สรรพคุณรวมเหมือนกัน

ใบ : ออกซ้อนกันเป็นแผง ใบเรียวยาว สีเขียวแก่

ดอก : ดอกช่อออกจาก เหง้าใต้ดิน กลีบเลี้ยงสีแดงปนเขียว

สรรพคุณทางสมุนไพร

  • เหง้า รสขมขื่นปร่า บำรุงน้ำนมให้บริบูรณ์ แก้ปวดมวนในท้อง แก้บิด ขับผายลม ขับปัสสาวะ เหง้ากระทือหมกไฟฝนกับน้ำปูนใสรับประทาน แก้บิดปวดเบ่ง แก้เสมหะเป็นพิษ แก้แน่นหน้าอก กล่อมอาจม ขับน้ำย่อยให้ลงสู่ลำไส้ แก้จุกเสียด
  • ราก รสขมขื่นเล็กน้อย แก้ไข้ตัวเย็น
  • ต้น รสขมขื่น เจริญอาหาร
  • ใบ รสขมขื่นเล็กน้อย ขับเลือดเน่าในมดลูก ขับน้ำคาวปลา
  • ดอก รสขมขื่น แก้ไข้เรื้อรัง ไข้ตัวเย็น ไข้จับสั่น แก้ผอมเหลือง
  • เกสร รสเฝื่อนปร่า แก้ลม บำรุงธาตุ

การขยายพันธุ์ : ขยายพันธุ์โดยแยกเหง้า

นิเวศวิทยา : เกิดตามป่าดงดิบชื้นทั่วไป

กระดาดดำ


ชื่ออื่น : ปึมปื้อ (เชียงใหม่), ลาดีบูเก๊าะ, เอาะลาย (ยะลา), เมาะดำ, หัวชะออกดำ (ใต้)

ชื่อทางวิทยาศาสตร์ : Alocasia macrorrhiza Schott

ชื่อวงศ์ : ARACEAE

เป็นพืชจำพวกหัว-เหง้า ลำต้นเหนือดินสั้นๆ

ใบ : เป็นพืชใบเดี่ยวรูปไข่หัวลูกศร กว้างเกือบกลม ปลายแหลม ปลายแหลม โคนเว้าลึก สีม่วง ยาว 40-50 ซม. ก้านใหญ่อวบ ยาว 1-2 เมตร

ดอก : ช่ออัดเป็นแท่งยาวมีกาบหุ้มเหมือนดอกบอน

ผล : ผลสดเนื้อนุ่มสีแดง

สรรพคุณทางสมุนไพร :

  • ใบ รสเย็น แก้การอักเสบบวมแดงตามข้อ
  • น้ำจากก้านใบ รสเย็นคันรันประทานแก้ไอ
  • ราก รสเย็นจืด ต้มรับประทาน ขับปัสสาวะ ระบายท้อง แก้พิษแมลงป่อง
  • หัว รสเย็นเมา โขลกพอกแผลที่มีหนอง

การขยายพันธุ์ : ขยายพันธุ์โดยการแยกหน่อ

นิเวศวิทยา : เกิดตามที่ลุ่มชื้นแฉะในป่าดงดิบเขา

กระดาดขาว


ชื่ออื่น : เมาะขาว (ปัตตานี), หัวชะออกขาว, ออกดิบ (ใต้), กะเอาะขาว (ชุมพร), ผักบุก (เหนือ)

ชื่ออังกฤษ : Giant Taro

ชื่อทางวิทยาศาสตร์ : Colocasia gigantea Hook.f.

ชื่อวงศ์ : ARACEAE

เป็นไม้ลงหัวจำพวกบอน สูงประมาณ 2 เมตร

ใบ : รูปหัวใจขนาดใหญ่สีเขียวนวล แผ่นใบบาง ก้านใบใหญ่ยาว

ดอก : คล้ายดอกหน้าวัว เป็นแท่งๆ สีขาวหรือส้ม ออกเป็นช่อ กาบหุ้มดอกสีเขียวหรือขาว

ผล : กลมกลิ่นหอมรับประทานได้

สรรพคุณทางสมุนไพร : หัว รสเมาคัน กัดเถาดานในท้องกัดฝ้า กัดหนอง สมานแผล ฆ่าพยาธิภายนอก แก้มะเร็ง

การขยายพันธุ์ : โดยการแยกหน่อ

นิเวศวิทยา : เกิดตามป่าดงดิบเขาหินปูนทั่วไป