ขมิ้นเครือ

ชื่ออื่น: ขมิ้นฤาษี, ผ้าร้ายห่อทอง, เดิมวอโกรด (เขมร)

ชื่อทางวิทยาศาสตร์: Kreagelisia flava (Linn.) Merr.

ชื่อวงศ์: MENISPERMACEAE

เป็นไม้เถาพาดพันตามต้นไม้ใหญ่ เถากลม เปลือกชุ่มน้ำ ผิวสีน้ำตาลเหลือง เนื้อสีเหลือง มีเส้นรัศมีออกโดยรอบ กลิ่นเหมือนขมิ้น

ใบ: ใบรูปหอกกว้าง ปลายเรียวแหลม เนื้อหนาสีเขียวมัน

สรรพคุณ

  • ใบ รสร้อนฝาดเฝื่อน ขับโลหิตระดูที่เสียเป็นลิ่ม เป็นก้อนให้ออกมา ขับน้ำคาวปลา
  • ดอก รสฝาดเฝื่อน แก้บิดมูกเลือด
  • เถา รสฝาดเฝื่อน แก้ดีพิการ ขับผายลม ทำให้เรอ ต้มดื่ม แก้ไข้ ร้อนใน แก้ท้องเสีย เนื่องจากอาหารไม่ย่อย
  • ราก รสฝาดเฝื่อน ขับลมอัมพฤกษ์ บำรุงน้ำเหลือง ฝนหยอดตา แก้ริดสีดวงตา แก้ตาแดง ตาแฉะ ตามัน ตาอักเสบ

นิเวศวิทยา: เกิดตามป่าดงดิบเขาและป่าเบญจพรรณทั่วไป

การขยายพันธุ์: ขยายพันธุ์ด้วยเมล็ด

ไก่ไห้

ชื่ออื่น: งัวเลีย (อีสาน), กระจิก (กลาง), กระโปรงแจง (สุโขทัย), ก่อทิง (ชัยภูมิ), ไก่ไห้ (พิษณุโลก), โกโรโกโส, หนามเกาะไก่, หนามนมวัว (โคราช), งวงช้าง (อุดร), ทะลุมอิด (นครสวรรค์), หนามไก่ไห้

ชื่อทางวิทยาศาสตร์: Capparis flavicans Kurz.

ชื่อวงศ์: CAPPARIDACEAE

เป็นไม้พุ่มขนาดเล็ก สูง 2-7 ม. กิ่งก้านสาขามาก มีหนามตามข้อ

ใบ: ใบรูปไข่

ดอก: ดอกเดี่ยว สีเหลือง ออกตามง่ามใบ ก้านชูเกสรตัวผู้ยาว สีเหลืองเขียว

ผล: ทรงกลม ตะปุ่มตะป่ะ สีส้ม เมล็ดมีเนื้อสีเหลืองหุ้ม

สรรพคุณ

  • ใบ รสจืด ขับน้ำนม
  • เนื้อไม้ รสจืด ต้มหรือดองสุราดื่ม แก้เส้นเอ็นแข็งตึง ใช้ควันสูดดม แก้วิงเวียน ศีรษะ

การขยายพันธุ์: ขยายพันธุ์ด้วยเมล็ด

นิเวศวิทยา: เกิดตามป่าเบญจพรรณ ป่าละเมาะทั่วไป

กำลังช้างเผือก

ชื่ออื่น: กำลังช้างสารเถา, โนรา, กาซองวาเซอะ (ใต้), กำลังช้างสาร, พญาช้างเผือก

ชื่อทางวิทยาศาสตร์: Hiptage cancans Hook.f., H. benghalensis (Linn.) Kurz. MALPIGHIACEAE

เป็นไม้เถายืนต้นขนาดย่อม สูงประมาณ 8 เมตร

ใบ: ใบเดี่ยว เว้ากลางใบลึกจนเกือบเป็นใบแฝด คล้ายใบกาหลง เนื้อใบค่อนข้างหนามีขน ขอบมีขนสีทองเป็นเส้นโดยรอบ

นิเวศวิทยา: เกิดตามป่าดงดิบเขา ป่าเบญจพรรณทั่วไป

สรรพคุณ

  • เนื้อไม้ รสมันร้อนขื่น บำรุงธาตุ แก้อ่อนเพลีย บำรุงโลหิต บำรุงเส้นเอ็น เป็นยาอายุวัฒนะ

กำแพงเจ็ดชั้น

ชื่ออื่น: ลุ่มนก, ตะลุ่มนก, หลุมนก (ใต้), น้ำนอง

ชื่อทางวิทยาศาสตร์: Salacia chinensis Linny. CELASTRACEAE

เป็นไม้เถายืนต้นขนาดใหญ่ เนื้อไม้สีแดงเรื่อๆ มีเส้นวงสีดำ ซ้อนกัน 7-9 ชั้น

ใบ: ใบเดี่ยวรูปหอก ปลายและโคนแหลม ลักษณะเหมือนเถาตาไก้ (ตาไก่) แต่วงรอบต้นตาไก้จะห่างกว่า และไม่ถึง 7 ชั้น เนื้อกำแพงเจ็ดชั้นจะแน่นและเข้มกว่า

นิเวศวิทยา: เกิดตามป่าเบญจพรรณและป่าละเมาะทั่วทุกภาค

การขยายพันธุ์: ขยายพันธุ์ด้วยเมล็ด

สรรพคุณ

  • เถา รสเมาเบื่อฝาดสุขุม ต้มหรือดองสุราดื่ม บำรุงโลหิต ฟอกโลหิต แก้โลหิตเป็นพิษทำให้ร้อน แก้ปวดตามข้อ แก้ไขข้อพิการ เข้าข้อ แก้ประดง ขับผายลม ฟอกและขับโลหิตระดู
  • ราก รสเมาเบื่อฝาด ต้มหรือดองสุราดื่ม ขับโลหิตระดู บำรุงโลหิต ดับพิษร้อนของโลหิต

กำจาย

Tripod Plant

ชื่ออื่น: หนามจาย, มะเบ๋น, หนามข้อง, ยวง, วัวทลึงใหญ่, กะจาย, ขี้แรด, ขี้คาก (แพร่), หนามแดง (ตราด), จาย (ปัตตานี)

ชื่อทางวิทยาศาสตร์: Caesalpinia digyna Rottle. CAESALPINACEAE

เป็นไม้เถา มีหนามตามเถาและกิ่งก้านจำพวกหนามหันส้มป่อย

ใบ: ใบเหมือนใบส้มป่อย มีหนามแหลมโค้งงอเหมือนเล็บเหยี่ยวสีดำ

ดอก: ดอกช่อสีเหลือง ยาว 20-30 ซม.

นิเวศวิทยา: ขึ้นตามป่าโปร่งทั่วไป

การขยายพันธุ์: ขยายพันธุ์ด้วยเมล็ด

สรรพคุณ

  • ราก รสเผ็ดขมเบื่อเล็กน้อย ขับโลหิตระดู แก้พิษงู พิษแมลงกัดต่อย ดับพิษทั้งปวง แก้ไข้ รักษาบาดแผล แก้แผลเรื้อรังเน่าเปื่อย

โกฐน้ำเต้า

Rhubarb

ชื่ออื่น: ตั้วอึ้ง (จีน)

ชื่อทางวิทยาศาสตร์: Rheum palmatum Linn. POLYGONACEAE

เป็นไม้พุ่ม ใบดกหนาเป็นแฉกคล้ายใบองุ่น ต้นสูง 3 เมตร ใช้รากของต้นที่มีอายุ 3 ปี นำมาปลอกเปลือกผึ่งให้แห้ง เรียกว่า โกฐน้ำเต้า ขึ้นในประเทศจีน อินเดีย ธิเบต และรัสเซีย

สรรพคุณ

  • รสฝาดมันสุขุม บำรุงธาตุ แก้ธาตุพิการ อาหารไม่ย่อย ระบายท้อง รู้ถ่ายรู้ปิดเอง แก้ท้องเสีย ขับลมในลำไส้ ขับปัสสาวะและอุจจาระให้เดินทางสะดวก แก้ตาเจ็บ แก้ริดสีดวงทวาร เป็นยาระบายที่ดี ไม่มีฤทธิ์ระคายเคืองลำไส้ และยังช่วยสมานลำไส้ได้อีกด้วย

โกฐกักกรา

เป็นไม้ยืนต้นขนาดกลาง ส่งมาจากจีนและอินเดีย เหมือนรากชะเอมเทศ แต่ดูเหี่ยวย่น ผิวสำน้ำตาลไหม้ออกดำ เนื้อเหมือนชะเอมเทศ

สรรพคุณ

  • ราก รสสุขุม แก้ลมแก้คลื่นเหียน แก้ดีพิการ แก้ปวดหัวตัวร้อนนอนสะดุ้ง แก้ริดสีดวงทวาร ขับลมในลำไส้

โกฐกะกลิ้ง, แสลงใจ

Button Seed, Dog Button, Nux Vomica

ชื่ออื่น: โกฐกักกลิ้ง, กะจี้, เบ๊ไจ๊จี๊ (จีน), แสลงโทน, แถลง,แสงเบือ (โคราช), ว่านไฟต้น, ตูมกาแดง

ชื่อทางวิทยาศาสตร์: Strychnos nux-vomica Linn. STRYCHINACEAE

เป็นไม้ยืนต้นขนาดกลาง ใบกว้าง 2 นิ้ว ยาว 3 นิ้ว มีเส้นตาม ยาว 3 เส้น ใบดกทึบ ออกดอกในเดือน ก.ย.-ต.ค.

เปลือกต้น: สีเหลืองอมแดง เนื้อคล้ายไม้พญามือเหล็ก

ดอก: ดอกช่อมีขนาดเล็ก

ผล: ผลกลมโตเหมือนลูกมะตูม

เมล็ด: เมล็ดกลมแบนขนาดประมาณ 1 ซม. ลักษณะคล้ายยางรถยนต์ สีเทาเหลือบขาว หรือสีสวาท เมล็ดที่แก่จัดและแห้ง เรียกว่า โกฐกะกลิ้ง Nux Vomica

นิเวศวิทยา: ขึ้นตามป่าเบญจพรรณทั่วไปในเขตร้อน

สรรพคุณ เป็นยาอันตราย การนำมาทำเป็นยาจะต้องฆ่าฤทธิ์เสียก่อน ตามกรรมวิธีตามหลักเภสัชกรรม

  • ใบ รสเมาเบื่อ ตำพอกแก้แผลเน่าเปื่อยเรื้อรัง
  • เมล็ด รสเมาเบื่อขมจัด บำรุงธาตุ บำรุงหัวใจให้เต้นแรง แก้อัมพาต แก้อิดโรย แก้ไข้เจริญอาหาร ขับน้ำย่อย กระตุ้นประสาทส่วนกลาง บำรุงประสาท หูตาจมูก บำรุงเพศของบุรุษ บำรุงกล้ามเนื้อกระเพาะอาหาร ลำไส้ ให้แข็งแรง แก้โรคอันเกิดจากปากคอพิการ ขับพยาธิ ขับปัสสาวะ แก้พิษงู พิษตะขาบแมลงป่อง แก้ลมกระเพื่อมในท้อง แก้คลื่นเหียน แก้ลมพานไส้ แก้ริดสีดวงทวาร แก้โลหิตพิการ ทำให้ตัวเย็น ขับลมในลำไส้ แก้หนองใน แก้ไตพิการ แก้เหน็บชา แก้เนื้อชา แก้กระษัย ปวดเมื่อย
  • พิษ ส่วนของต้นและเมล็ดทั้งหมด เป็นยาอันตราย ทำให้กล้ามเนื้อกระตุก ขาสั่น ชัก หัวใจเต้นแรง ขากรรไกรแข็งและตายได้

โกฐพุงปลา

Myrobalan Gall, Terminalia Gall

ชื่อทางวิทยาศาสตร์: Terminalia chebula Retz. COMBERTACEAE

เป็นพืชวัตถุ เป็นก้อนแข็งได้จากใบและยอดอ่อนของต้นเสมอไทย เป็นกระเปาะคล้ายพุงของปลา ขนาดเท่านิ้วมือ มีขั้วคล้ายขั้วดี ผิวสีน้ำตาลอมเขียว

สรรพคุณ

  • รสฝาด แก้โรคอุจจาระธาตุ ลงแดง อติสาร แก้บิดมูกเลือด

โกฐก้านพร้าว

Picorrhiza

ชื่ออื่น: โอ่วไน้ (จีน)

ชื่อทางวิทยาศาสตร์: Picrorhiza kurroa Benth. SCROPHULARIACEAE

เป็นรากไม้ชนิดหนึ่ง ลักษณะและขนาดคล้ายกับหางหนู มะพร้าวตากแห้ง มีข้อคล้ายเหง้าตะไคร้เผาไฟสีน้ำตาลไหม้ เนื้อในสีดำ มีจุดสีขาวเล็กน้อย มาจากประเทศจีน

สรรพคุณ

  • ราก รสขม แก้ไข้ซึ่งมีอาการสะอึก แก้ไข้เรื้อรัง แก้หอบ แก้เสมหะเป็นพิษ